दाँत कुहिने रोग (क्यारिज) उपचार
歯科ハミール高田88 प्रमुख डाक्टर
Masashi Motegi
नमस्ते। म प्रमुख डाक्टर Masashi Motegi हुँ।
दाँत कुहिने रोग सुरुका चरणमा लगभग कुनै लक्षण थाहा नपाई बढ्दै जाने रोग हो। 歯科ハミール高田88 मा “आतिथ्य” को सिद्धान्तअनुसार दुखाइमा ध्यान दिएर उपचार गरिन्छ, र शुल्क तथा कति पटक आउनुपर्छ जस्ता बिरामीलाई चिन्ता लाग्ने कुरा राम्ररी बुझाएपछि उपचार अघि बढाइन्छ।
दाँत कुहिने रोगको उपचारमा म “कोर्ने मात्रा न्यूनतम राख्ने र सकेसम्म नसा तथा दाँत जोगाउने” कुरालाई महत्त्व दिन्छु। जनरल अस्पतालको मुख शल्यचिकित्सा विभागमा लिएको तालिम र विश्वविद्यालय अस्पतालमा गरेको अध्ययनका साथै नियमित अध्ययन समूह र सेमिनारबाट नयाँ ज्ञान लिँदै दाँतको आयु लम्ब्याउने उपचारमा ध्यान दिन्छु।
Takadanobaba म हुर्केको ठाउँ पनि हो। “दुख्छ, तर दन्त क्लिनिक जान मन लाग्दैन” भन्ने व्यक्ति पनि ढुक्क भएर सल्लाह लिनुहोस्।
दाँत कुहिने रोग भनेको के हो?
दाँत कुहिने रोग (क्यारिज) के हो?
दाँत कुहिने रोग (चिकित्सकीय भाषामा “क्यारिज”) एउटा संक्रामक रोग हो, जसमा मुखभित्रका ब्याक्टेरियाले खानपिनको चिनी पचाएर बनाउने अम्लले दाँतको कडा तन्तु घुलाउँछ (डिमिनरलाइजेसन)। हाम्रो मुखभित्र अम्लले गर्ने “डिमिनरलाइजेसन” र लारमा भएको क्याल्सियम र फस्फेटले गर्ने मर्मत “रिमिनरलाइजेसन” निरन्तर दोहोरिइरहन्छन्। तर बारम्बार चिनी खाँदा वा प्लाक राम्ररी नियन्त्रण नहुँदा यो सन्तुलन बिग्रिन्छ, र डिमिनरलाइजेसन रिमिनरलाइजेसनभन्दा बढी भइरहे दाँतको तन्तु भत्किएर प्वाल पर्छ।
एकपटक प्वाल परेपछि यो आफैं निको हुँदैन, र बढ्दै गए ब्याक्टेरिया नसा (पल्प) सम्म पुग्छ। उपचार गरिसकेको दाँतमा फेरि हुने “सेकेन्डरी क्यारिज” दाँत कुहिने रोगको पुनः उपचारको मुख्य कारण हो। उपचार र फेरि कुहिने क्रम दोहोरिने “रिपिट रेस्टोरेसन साइकल” मा फसेमा कोर्नुपर्ने भाग बढ्दै जान्छ, र अन्ततः दाँत गुमाउनुपर्ने अवस्था आउँछ। हाम्रो क्लिनिकले यो दुष्चक्र तोडेर बिरामीका दाँत जीवनभर जोगाउन विशेषज्ञ उपचार पद्धति अपनाउँछ।
दाँत कुहिने रोगका चरण र विशेषज्ञ उपचार
दाँत कुहिने रोगलाई यो कति बढेको छ भन्ने आधारमा “C0” देखि “C4” सम्म वर्गीकरण गरिन्छ। हाम्रो क्लिनिकले अन्तर्राष्ट्रिय निदान मापदण्ड ICDAS को अवधारणा पनि अपनाएर प्रत्येक चरणका लागि सबैभन्दा उपयुक्त उपचार गर्छ।
दाँत कुहिने रोगका चरण र लक्षण
C0 (सुरुको चरण)
दाँतको सतहको इनामेल सेतो धमिलो वा खैरो रङको हुने चरण हो, तर स्पष्ट प्वाल अझै बनेको हुँदैन। यस चरणमा दाँत कोरिँदैन; फ्लोराइड लगाउने र राम्ररी ब्रस गर्ने जस्ता दाँत नकोरी गरिने रिमिनरलाइजेसन उपचारले रोग बढ्न रोक्न र सुधार्न सकिन्छ।
C1 (इनामेलसम्म कुहिएको)
इनामेलमा मात्र सीमित सानो प्वाल देखिने अवस्था हो। चिसो कुरा लाग्दा सिरिङ्ग हुन सक्छ, तर दुखाइ धेरै हुँदैन। संक्रमित इनामेल मात्र न्यूनतम रूपमा कोरेर राम्ररी टाँसिने कम्पोजिट रेजिन (डेन्टल प्लास्टिक) ले मर्मत गरिन्छ। यस चरणमा फ्लोराइडयुक्त टुथपेस्ट प्रयोग गरे रिमिनरलाइजेसनबाट फेरि निको हुन सजिलो हुन्छ।
C2 (डेन्टिनसम्म कुहिएको)
दाँत कुहिने रोग इनामेलमुनिको डेन्टिनसम्म पुगेको अवस्था हो। चिसो वा गुलियो कुराले सिरिङ्ग हुन थाल्छ, र कहिलेकाहीँ दुख्न पनि सक्छ। डेन्टिन इनामेलभन्दा नरम हुने भएकाले यस चरणमा रोग छिटो बढ्छ।
उपचारमा कुहिएको भाग कोरेर हटाइन्छ र फिलिङ वा क्राउनले मर्मत गरिन्छ। कुहिएको भाग सानो भए फिलिङ, ठूलो भए क्राउन चाहिन्छ। नसाको नजिक भए नसा जोगाउने उपचार गरेपछि फिलिङ गरिने पनि हुन्छ।
C3 (नसासम्म कुहिएको)
दाँत कुहिने रोग नसासम्म पुगेर कडा दुखाइ हुने चरण हो। केही नगर्दा पनि टनटन चर्को दुख्छ, र चिसो वा तातो कुरा लाग्दा असह्य दुखाइ हुन्छ।
यस चरणमा सामान्यतया नसा हटाउने रुट क्यानाल उपचार आवश्यक हुन्छ। नसा हटाएपछि जराभित्र सफा र निर्मलीकरण गरी औषधि भरिन्छ, र अन्तमा क्राउनले मर्मत गरिन्छ।
सर्तहरू पूरा भएमा हाम्रो क्लिनिकमा नसा जोगाउने “पल्प संरक्षण उपचार (VPT = Vital Pulp Therapy)” पनि गर्न सकिन्छ। तर सूजन निको हुन नसक्ने (इरिभर्सिबल) अवस्थामा पुगेको छ भने माथि उल्लेख गरेझैँ सूक्ष्म रुट क्यानाल उपचार गरिन्छ र पूर्ण रूपमा कीटाणुरहित बनाउने प्रयास गरिन्छ।
C4 (दाँतको माथिल्लो भाग भत्किएको)
दाँतको धेरैजसो भाग भत्किएर जरा मात्र बाँकी रहेको अवस्था हो। नसा मरिसकेकाले केही समय दुखाइ कम हुन सक्छ, तर जराको टुप्पोमा पीप जम्मा भए फेरि कडा दुखाइ र सुन्निने हुन्छ। उपचार नगरी छाडे बङ्गाराको हड्डी गल्न वा पूरै अनुहार सुन्निन पनि सक्छ।
यस चरणसम्म पुगेपछि धेरैजसो अवस्थामा दाँत झिक्नुपर्छ। तर जराको अवस्था हेरेर रुट क्यानाल उपचार गरी क्राउनले मर्मत गर्न सकिने पनि हुन्छ। दाँत झिक्नुपरे डेन्टल इम्प्लान्ट, ब्रिज वा डेन्चरले काम गर्ने क्षमता फर्काइन्छ।
हाम्रो दाँत कुहिने रोग उपचारका विशेषता
दाँतमा पर्ने भारमा ध्यान दिँदै नसा जोगाउनमा जोड दिने उपचार
MI (Minimal Intervention) सिद्धान्तमा आधारित, दाँतमा पर्ने भारमा ध्यान दिने उपचार FDI World Dental Federation ले प्रस्ताव गरेको MI (न्यूनतम हस्तक्षेप) सिद्धान्तअनुसार हामी स्वस्थ प्राकृतिक दाँतको तन्तु सकेसम्म जोगाउनमा जोड दिन्छौं। दाँत कोर्दा “क्यारिज डिटेक्टर” झोल प्रयोग गरी ब्याक्टेरियाले संक्रमित डेन्टिनको तह मात्र रङ्गाएर छानेर हटाइन्छ, र आवश्यकभन्दा बढी नकोर्ने प्रयास गरिन्छ।
दाँतको भविष्य जोगाउने, “नसा बचाउने” पल्प संरक्षण उपचार (VPT = Vital Pulp Therapy) नसा गुमाएको दाँतमा रक्तनलीबाट पोषण पुग्न बन्द हुन्छ, सुकेको रूखजस्तै कमजोर हुन्छ, र भविष्यमा जरा चिरिनेजस्ता कारणले दाँत झिक्नुपर्ने जोखिम धेरै बढ्छ। हाम्रो क्लिनिकमा नसासम्म पुग्ने गरी गहिरो कुहिएको दाँतमा पनि MTA सिमेन्ट वा क्याल्सियम हाइड्रोक्साइडयुक्त औषधि प्रयोग गरी पल्प संरक्षण उपचार (अस्थायी अप्रत्यक्ष पल्प क्यापिङ) द्वारा संक्रमित डेन्टिनलाई कीटाणुरहित बनाउने र तेस्रो डेन्टिन (मर्मत डेन्टिन) बन्न प्रेरित गर्ने गरी सकेसम्म नसा जोगाउने प्रयास गरिन्छ।
दुखाइमा ध्यान दिइएको उपचार वातावरण
उपचारका बेला हुने दुखाइमा ध्यान दिन सतही एनेस्थेसिया र इलेक्ट्रिक इन्जेक्सन उपकरण प्रयोग गरिन्छ। एनेस्थेसियाको सुई घोप्दाको दुखाइ कम गर्न पहिले गिजाको सतहमा एनेस्थेटिक औषधि लगाएर मात्र इन्जेक्सन दिइन्छ। इलेक्ट्रिक इन्जेक्सन उपकरणले स्थिर गतिमा बिस्तारै औषधि छिराउने भएकाले दबाबले हुने दुखाइ पनि कम हुन्छ। चिन्ता हटाएर आरामसँग उपचार लिन सकिने वातावरण बनाउन हामी ध्यान दिन्छौं।
सटीक निदान र उपचार
उच्च म्याग्निफिकेसन लुप प्रयोग गरी आँखाले राम्ररी नदेखिने साना भागसम्म जाँच्दै उपचार गरिन्छ। यसले कुहिएको भाग छुट्नबाट रोक्छ, र स्वस्थ दाँत धेरै कोर्नबाट पनि जोगाउँछ। डेन्टल CT पनि भएकाले आवश्यक परेमा त्रिआयामिक निदान पनि गर्न सकिन्छ।
दाँत कुहिने रोगको उपचार प्रक्रिया
सोधपुछ र परामर्श
दुखाइ कति छ, कहाँ छ, कहिलेदेखि लक्षण छ जस्ता कुरा विस्तारमा बताउनुहोस्। उपचारको चिन्ता, शुल्क, आउने तालिका जस्ता जुनसुकै कुरामा पनि सहज रूपमा सल्लाह लिन सक्नुहुन्छ। तपाईंको इच्छाअनुसार उपचार योजना सँगै बनाउँछौं। हाम्रो क्लिनिकमा विदेशी कर्मचारी पनि छन्, र चिनियाँलगायत विभिन्न भाषामा सेवा दिन सकिन्छ।
जाँच र निदान
एक्स-रे र CT बाट दाँत कुहिएको ठाउँ, गहिराइ र जराको अवस्थासम्म ठ्याक्कै थाहा हुन्छ। नदेखिने ठाउँमा कुहिएको भाग र जराको अवस्थासम्म विस्तृत जाँच गरेर सबैभन्दा उपयुक्त उपचार विधि निर्धारण गर्न सकिन्छ।
उपचारको व्याख्या
जाँचको नतिजाका आधारमा अहिलेको अवस्था र आवश्यक उपचार सजिलो गरी बुझाउँछौं। उपचारका विकल्प एकभन्दा बढी भए प्रत्येकको विशेषता, शुल्क र अवधि बताएर तपाईंलाई नै छान्न दिन्छौं। तपाईं सन्तुष्ट भएपछि मात्र उपचार सुरु हुन्छ, त्यसैले ढुक्क हुनुहोस्।
कुहिएको भाग हटाउने र उपचार
सतही एनेस्थेसिया र इलेक्ट्रिक इन्जेक्सन उपकरणले दुखाइ कम गरेपछि कुहिएको भाग ध्यानपूर्वक हटाइन्छ। उच्च म्याग्निफिकेसन लुप र क्यारिज डिटेक्टर झोल प्रयोग गरी संक्रमित भाग मात्र सटीक रूपमा हटाइन्छ। नसानजिक पुग्ने गरी गहिरो कुहिएको दाँतमा MTA सिमेन्टले नसा जोगाउने उपचार पनि गरिन्छ।
दाँतको मर्मत
कोरेको भागलाई फिलिङ वा क्राउनले मर्मत गरी दाँतलाई पहिलेकै आकारमा फर्काइन्छ। बीमामा पर्ने सेतो फिलिङदेखि आफ्नै खर्चको सेरामिकसम्म, देखिने रूप र बलियोपनअनुसार छान्न सकिन्छ। क्लिनिकभित्रै डेन्टल ल्याबका उपकरण भएकाले सानातिना समायोजन पनि तुरुन्तै गर्न सकिन्छ।
नियमित मेन्टेनेन्स
उपचार गरेको दाँत लामो समय टिकाउन हामी हरेक 3 महिनामा नियमित जाँच गराउन सुझाव दिन्छौं। फेरि कुहिएको छ कि जाँच्ने र दाँत सफा गर्ने गरी सम्पूर्ण मुखको स्वास्थ्य जोगाइन्छ।
उपचारपछिको मेन्टेनेन्स
उपचारपछिको मेन्टेनेन्स (सेकेन्डरी क्यारिजको रोकथाम) उपचार गरिएको दाँतमा फरक सामग्रीको फिलिङ वा क्राउनसँगको जोर्नीमा प्लाक जम्न सजिलो हुन्छ, त्यसैले फेरि कुहिने “सेकेन्डरी क्यारिज” को जोखिम निकै उच्च हुन्छ। साथै, टाँस्ने सिमेन्ट समयसँगै कमजोर भएर सूक्ष्म खाली ठाउँ बन्न सक्छ र त्यहाँबाट ब्याक्टेरिया छिर्न सक्छ। यो रोक्न र रिपिट रेस्टोरेसन साइकल तोड्न घरमा उचित आफ्नै स्याहार (उच्च फ्लोराइडयुक्त टुथपेस्टको प्रयोग आदि) र दन्त क्लिनिकमा पेशेवर स्याहार (PMTC वा दाँतको पत्थरी हटाउने) दुवै अनिवार्य छन्।
हाम्रो क्लिनिक हरेक 3 महिनामा नियमित जाँच गराउन सुझाव दिन्छ। नियमित जाँचमा दन्त स्वास्थ्यकर्मीले पेशेवर सफाइ (PMTC), दाँतको पत्थरी हटाउने र फ्लोराइड लगाउने काम गर्छन्। ब्रस गर्ने तरिका पनि सिकाइन्छ, जसले घरमा गरिने स्याहारको गुणस्तर बढाएर दाँत फेरि कुहिनबाट रोक्छ।
साथै, Airflow (EMS) पनि प्रयोग गरिन्छ, जसले दाग र बायोफिल्म प्रभावकारी रूपमा हटाउँछ। नियमित मेन्टेनेन्सद्वारा मुखको स्वास्थ्य लामो समयसम्म कायम राखौँ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
दाँत कुहिने रोगको उपचार दुख्छ?
हाम्रो क्लिनिकमा सतही एनेस्थेसिया र इलेक्ट्रिक इन्जेक्सन उपकरण प्रयोग गरी दुखाइमा ध्यान दिएर उपचार गरिन्छ। एनेस्थेसियाले असर गरेपछिको उपचारमा दुखाइको अनुभव व्यक्तिअनुसार फरक हुन्छ। दुखाइको चिन्ता भए पहिल्यै बताउनुहोस्।
दाँत कुहिने रोगको उपचारमा कति पटक आउनुपर्छ?
दाँत कुहिने रोग कति बढेको छ भन्नेमा भर पर्छ। सुरुको अवस्थामा 1 पटकमै सकिन सक्छ, तर नसाको उपचार चाहिए केही पटक आउनुपर्छ। पहिलो भ्रमणमै उपचार योजना बताइन्छ, त्यसैले ढुक्क हुनुहोस्।
चाँदी रङको फिलिङ वा क्राउनलाई सेतोमा बदल्न सकिन्छ?
सकिन्छ। सेरामिक वा जिरकोनिया जस्ता सौन्दर्यपूर्ण सामग्रीमा बदल्न सकिन्छ। यी सामग्री प्राकृतिक देखिनुका साथै धातुको एलर्जीको चिन्ता पनि हुँदैन।
दाँत कुहिने रोग उपचार नगरी छाडे के हुन्छ?
दाँत कुहिने रोग आफैं निको हुँदैन, र उपचार नगरी छाडे बढ्दै जान्छ। अन्ततः दाँत गुम्ने कारण बन्न सक्छ, र छेउको दाँतमा पनि असर पर्न सक्छ। साथै, नसा मरेपछि जराको टुप्पोमा पीप जम्मा हुन सक्छ, जसले गर्दा अनुहार सुन्निन वा पूरै शरीरको स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ। चाँडै जाँच गराउन सुझाव दिन्छौं।
Takadanobaba मा दाँत कुहिने रोगको उपचार खोज्दै हुनुहुन्छ?
歯科ハミール高田88 Takadanobaba स्टेशनबाट पैदल 1 मिनेटको सुविधाजनक ठाउँमा छ। शनिबार र आइतबार पनि उपचार हुने भएकाले काम वा विद्यालयपछि आउन सजिलो छ। दाँत कुहिएर दुखेको वा उपचारको चिन्ता भएका व्यक्ति पनि पहिले सहज रूपमा सल्लाह लिनुहोस्। हामी आतिथ्यलाई महत्त्व दिँदै प्रत्येक बिरामीअनुसार उपचार प्रदान गर्छौं।